Си Цзиньпин менен Трамп мамилелердин «жаңы барагын» ачууну убада кылышты

2026-жылдын май айындагы Бээжин саммити — бул жөн гана дипломатиялык жолугушуу эмес. Бул дүйнөлүк экономиканын, технологиялык атаандаштыктын жана XXI кылымдагы глобалдык күч тең салмактуулугунун келечегин аныктай турган окуялардын бири болуп калды.

АКШ президенти Дональд Трамптын Кытайга сапары 2017-жылдан берки эң чоң америкалык дипломатиялык визит болуп калды. Ал эми Кытай үчүн бул — Вашингтон менен мамилелерди толугу менен үзүп салбай, бирок өз шарттары менен кайра түзүүгө жасалган аракет.

Сапардын эң маанилүү символикалык жери — Трамп менен Синин риторикасы болду. Экөө тең “жаңы барак”, “стратегиялык туруктуулук” жана “тарыхый мүмкүнчүлүк” тууралуу сүйлөштү.

Бирок дипломатиялык жылуу сөздөрдүн артында өтө оор жана кооптуу темалар жашырылып турат: Тайвань, жасалма интеллект, чип согушу, фентанил, мунай маршруттары жана дүйнөлүк лидерлик үчүн күрөш.

Трамптын делегациясынын курамы дагы көп нерседен кабар берет. Аны менен бирге Apple, Tesla, Nvidia, Qualcomm, Boeing, Meta жана Goldman Sachs сыяктуу америкалык гиганттардын жетекчилери келди.

Бул жөн гана бизнес форум эмес. Бул — АКШнын корпоративдик элитасы Кытай рыногунан толук баш тартууга даяр эмес экенинин белгиси.

Өзгөчө Nvidia жана Qualcomm компаниялары геосаясий тирештин так борборунда турат. Вашингтон бул компанияларга заманбап AI-чиптерин Кытайга экспорттоого чектөөлөрдү киргизген.

Кытай болсо муну “технологиялык муунтуу” катары кабыл алып, өзүнүн жарым өткөргүч индустриясын агрессивдүү өнүктүрүп жатат.

Саммиттин эң курч темаларынын бири — Тайвань маселеси болду. Си Цзиньпин АКШга “өтө этият болуу” тууралуу түз эскертүү берди.

Анткени Бээжин үчүн Тайвань — жөн гана арал эмес. Ал Кытайдын аймактык бүтүндүгү, саясий легитимдүүлүгү жана улуттук амбициясынын символу.

Вашингтон расмий түрдө “бир Кытай” саясатын колдой турганын айтса дагы, Тайванга курал сатуу жана аскердик байланыштарды күчөтүү аркылуу Бээжинге басым жасап келет.

Эки лидердин сүйлөшүүсүндө Жакынкы Чыгыш дагы маанилүү орун алды. Израиль менен Ирандын ортосундагы чыңалуу, Гормуз кысыгынын коопсуздугу жана мунай ташуу маршруттары дүйнөлүк экономика үчүн өтө маанилүү болуп калды.

Кызыгы, Вашингтон менен Бээжин көп темада атаандаш болгону менен, мунай маршруттарынын туруктуулугу боюнча экөө тең бир позицияда калды.

Саммиттин эң чоң суроосу — бул жылуу мамиле узакка созулабызбы деген маселе.

Анткени эки өлкөнүн ортосундагы фундаменталдык карама-каршылыктар жоголгон жок. АКШ Кытайды негизги геосаясий атаандаш катары көрүүнү улантууда. Ал эми Кытай АКШны өзүнүн глобалдык өсүшүн токтотууга аракет кылып жатат деп эсептейт.

Бирок азырынча эки тарап тең ачык кагылышуу эч кимге пайдалуу эмес экенин түшүнүп турат.

Трамп үчүн бул сапар — экономикалык жеңиш көрсөтүү мүмкүнчүлүгү. Си Цзиньпин үчүн болсо — Кытай дүйнөлүк изоляцияга түшпөгөнүн далилдөө аракети.

Эгер эки өлкө ортосундагы диалог сакталса, дүйнөлүк экономика чоң кризистен убактылуу болсо дагы качышы мүмкүн. Соода согушунун жумшарышы рынокторду турукташтырып, технологиялык чектөөлөрдү жеңилдетиши ыктымал.

Бирок эгер Тайвань, AI-чиптер же санкциялар боюнча тиреш кайра күчөсө, бул саммит тарыхта “убактылуу дипломатиялык тыныгуу” катары гана калышы мүмкүн.

Азырынча дүйнө бир нерсени так түшүнүп турат: Вашингтон менен Бээжиндин ортосундагы ар бир сүйлөшүү — бул эки лидердин гана эмес, дүйнөлүк экономиканын, финансылык рыноктордун жана технологиялык цивилизациянын келечеги жөнүндө сүйлөшүү.