Кыргызстандын суу чарбасын модернизациялоо: 193 млн долларлык ирригациялык программа

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары — Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министри Эрлист Акунбеков Дүйнөлүк банк жана Эл аралык өнүктүрүү ассоциациясынын өкүлдөрү менен суу чарба тармагына инвестиция тартуу маселелерин талкуулады.

Сүйлөшүүлөрдүн негизги темасы — “Ирригацияга инвестициялардын улуттук программасы”. Анын алкагында Кыргызстанга 193 миллион АКШ долларына чейин каржылоо тартуу каралууда. Расмий маалымат боюнча, долбоор ирригациялык инфраструктураны жаңылоого, суу ресурстарын башкарууну жакшыртууга жана өлкөнүн азык-түлүк коопсуздугун бекемдөөгө багытталган.

Мындан тышкары, Нарын облусунун Ат-Башы районундагы Өмүкө сугат каналынын жана Талас облусундагы Чоң Талас каналынын долбоордук-сметалык документтерин даярдоого 650 миң долларлык грант бөлүү маселеси дагы каралды.

Борбор Азияда климаттык өзгөрүүлөр күчөгөн сайын, суу маселеси геосаясий факторго дагы айланып баратат. Дүйнөлүк банк 2026-жылы “1 миллиард адамдын суу коопсуздугун жакшыртуу” демилгесин жарыялап, климаттык тобокелдик жогору өлкөлөрдү колдоону күчөтөрүн билдирген. Кыргызстан ушул стратегиялык багыттагы өлкөлөрдүн бири болуп эсептелет.

Кыргызстан — Борбор Азиядагы эң ири суу булактарынын бири. Аймактагы негизги дарыялардын башаты Теңир-Тоо мөңгүлөрүнөн башталат. Бирок өлкө ичинде ирригациялык инфраструктуранын олуттуу бөлүгү эскирип кеткен. Эксперттердин маалыматына ылайык, кээ бир каналдардагы суу жоготуулары 35–40%га чейин жетет.

Кыргызстандын ирригациялык системаларынын олуттуу бөлүгү 1960–1980-жылдары курулган.

Климаттык өзгөрүүлөр жана мөңгүлөрдүн эриши Борбор Азия үчүн жаңы коркунучтарды жаратууда.

Айыл чарбасындагы суу жетишсиздиги түшүмдүүлүккө жана азык-түлүк коопсуздугуна түз таасир этет.

Кыргызстандын экономикасында айыл чарба маанилүү орунду ээлейт. Өлкөдөгү таза суунун негизги бөлүгү дал ушул сектордо колдонулат. Бирок көпчүлүк фермерлер дагы эле салттуу сугаруу ыкмаларын пайдалангандыктан, ири көлөмдөгү суу ысырап болууда.

Суу тартыштыгы өзгөчө Чүй, Талас, Нарын, Ош жана Жалал-Абад аймактарында сезилет. Кургакчылык мезгилдеринде айрым фермерлер суунун жетишсиздигинен түшүмдүн олуттуу бөлүгүн жоготушат.

Эксперттердин пикиринде, жаңы инвестициялардын натыйжалуулугу акчанын көлөмүнө эмес, аны канчалык сапаттуу башкарууга байланыштуу болот. Эгер коррупциялык тобокелдиктер азайтылып, заманбап технологиялар киргизилсе, Кыргызстан сууну пайдалануунун натыйжалуулугун кыйла жогорулата алат.

Бүгүнкү күндө Борбор Азияда суу — стратегиялык ресурс. Калктын саны өсүп, климат өзгөрүп жаткан шартта аймактагы мамлекеттердин ортосундагы кызматташтык дагы маанилүү болуп баратат.

Кыргызстан аймактагы негизги суу донорлорунун бири катары саналат. Бирок өлкөнүн өзүндө суу ресурстарын башкаруу системасы дагы эле толук модернизациядан өткөн эмес.

Адистердин пикиринде, жакынкы жылдары тамчылатып сугаруу, санариптик мониторинг, автоматташтырылган суу бөлүштүрүү жана климаттык аналитика айыл чарбанын негизги бөлүгүнө айланат.

Эгер жаңы ирригациялык программа реалдуу реформалар менен коштолсо, Кыргызстан айыл чарба өндүрүшүн көбөйтүп, суу жоготууларын азайтып, азык-түлүк коопсуздугун бекемдей алат. Бирок инфраструктураны жаңылоо менен катар системалык башкаруу реформалары дагы талап кылынат.

Кыргызстандын суу маселеси — бул узак мөөнөттүү стратегиялык тема. 193 миллион долларлык программа өлкө үчүн чоң мүмкүнчүлүк болушу мүмкүн. Бирок натыйжа инфраструктураны жаңылоого гана эмес, реформалардын сапатына, башкаруунун ачыктыгына жана технологиялык модернизацияга дагы көз каранды болот.