Иран Ормуз кысыгын жабуу менен коркутуп, АКШ менен сүйлөшүүлөрдү токтотту

Жакынкы Чыгыштагы аскердик-саясий чыңалуу жаңы кооптуу чекке жетти. Иран расмий Вашингтон менен түзүлгөн жашыруун дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү толугу менен токтотконун жарыялап, зарылдык жаралса, дүйнөлүк энергия ташуунун негизги артериясы болгон Ормуз кысыгын блокадага аларын эскертти.

Бул тууралуу Ирандын Ислам революциясынын сакчылар корпусуна (ИРКГ) жакын деп эсептелген Tasnim маалымат агенттиги билдирди. Кырдаалдын курчуп кеткенин эл аралык Financial Times (FT) басылмасы да тастыктоодо. Тегерандын мындай кескин кадамга барышына Израилдин Ливандагы «Хезболла» кыймылына каршы аскердик операцияларын кеңейтиши жана аймактагы ок атышууну токтотуу келишимдеринин туруктуу бузулушу түрткү болду. Түзүлгөн кырдаалдан улам дүйнөлүк энергетика рынокторунда дароо дүрбөлөң башталып, Brent үлгүсүндөгү чийки мунайдын баасы бир күндүн ичинде 6.9 пайызга кымбаттап, баррели 97.39 долларга жетти. Мунайдын кымбатташы АКШнын каржы секторуна да таасирин тийгизип, 10 жылдык мамлекеттик казыналык облигациялардын (Treasuries) кирешелүүлүгү 4.51 пайызга чейин көтөрүлдү.

АКШнын өкүлдөрү өткөн аптада тараптар негизги макулдашуунун долбооруна жакындап калганын, бирок акыркы чечимди өлкө президенти Дональд Трамп кабыл аларын билдиришкен. Бирок кийинчерээк Вашингтон келишимдин долбоорундагы Ормуз кысыгын ачуу жана Ирандын өзөктүк программасына байланыштуу айрым стратегиялык пункттарды бир тараптуу өзгөртүп салганы маалым болду. Буга жооп кылып Ирандын башкы сүйлөшүүчүсү Мохаммад Багер Галибаф АКШнын деңиз блокадасын жана Израилдин Ливандагы чабуулдарын айыптап, ар бир тандоонун өз баасы болорун эскертти. Ал ортодо Дональд Трамп өзүнүн Truth Social платформасында: «Иран чындап эле келишим түзүүнү каалайт, жөн гана тынч отуруп күтө туруңуздар, акырында баары жакшы болот», — деген билдирүүсүн калтырды.

Иран Израилдин Ливандагы операцияларын өзүнүн улуттук коопсуздугуна түздөн-түз коркунуч катары кабыл алууда. Иран ТИМинин өкүлү Эсмаил Багаеи Ливандагы туруктуулукту орнотуу маселеси согушту токтотуу боюнча каалаган келишимдин ажырагыс бөлүгү экенин баса белгиледи. Бирок Израиль тарап (премьер-министр Биньямин Нетаньяху жана коргоо министри Исраэль Кац) 16-апрелдеги расмий макулдашууларга карабастан, Бейруттун түштүк аймактарына соккуларды улантууга буйрук берди. Жергиликтүү булактардын маалыматына ылайык, Иран жана анын союздаштары («Каршылык көрсөтүү фронту») Израилди жана анын өнөктөштөрүн жазалоо максатында гана Ормуз эмес, Кызыл деңиздеги маанилүү Баб-эль-Мандеб кысыгын дагы кошо блокадага алууну пландаштырууда. Бул кадамга Йемендеги хусит козголоньчуларынын да жигердүү кошулуусу күтүлүүдө.