Касымалиев санкциялар маселеси боюнча Батыш менен сүйлөшүүлөр уланып жатканын билдирди

Кыргызстандын Министрлер кабинетинин төрагасы Адылбек Касымалиев 13-майда АКШ, Улуу Британия жана Европа Биримдиги менен кыргыз банктарына салынган санкцияларды жана Бишкекке айрым технологиялык товарларды экспорттоого киргизилген чектөөлөрдү жоюу боюнча сүйлөшүүлөр жүрүп жатканын билдирди.

Мамлекеттик объекттерди текшерүү маалында сүйлөгөн сөзүндө ал өзү дагы, Министрлер кабинетинин төрагасынын орун басары Данияр Амангелдиев дагы Батыштагы өнөктөштөр менен түз байланышта экенин айтты.

Касымалиев Европа Биримдигинин акыркы чараларын Кыргызстанга каршы түз санкция катары эсептебей турганын белгиледи. Анын айтымында, эгер жеке компаниялар күмөндүү товарларды Орусияга жөнөткөнү аныкталса, алар мыйзам чегинде жоопко тартылат.

Бирок кыргыз бийлиги жалпы жонунан Батыштын дооматтарын “калыс эмес” деп атап келет. Расмий Бишкек өлкө Орусияга санкциялардан буйтоого жардам бербегенин жана андайды тастыктаган так фактылар көрсөтүлбөгөнүн билдирүүдө.

Санкциялардын тарыхы

Кыргызстанга байланышкан санкциялык басымдын тарыхы 2014-жылдагы Крымдын аннексиясынан кийин башталган. Ошол кезде Батыш мамлекеттери Орусияга каршы финансылык жана технологиялык чектөөлөрдү киргизген.

2022-жылы Украинага толук масштабдуу басып кирүүдөн кийин бул санкциялар бир нече эсе күчөдү. Орусия дүйнөлүк рыноктон обочолонуп бара жаткан маалда Москва үчүн Борбор Азия мамлекеттери, анын ичинде Кыргызстан, маанилүү транзиттик жана финансылык каналдардын бирине айланды.

Батыш өлкөлөрү кийинчерээк “экинчилик санкциялар” механизмине өттү. Бул — санкциядагы мамлекет менен кызматташкан үчүнчү өлкөлөрдүн компанияларын, банктарын жана жарандарын жазалоо дегенди билдирет.

Банктар жана кара тизмелер

Кыргызстандын мамлекеттик “Керемет Банк” жана “Капитал Банк” мекемелери АКШ жана Улуу Британиянын санкциялык тизмелерине киргизилген. Батыш өлкөлөрү бул банктар “криптоактивдер жана төлөм инфраструктурасы аркылуу Орусиянын согуштук экономикасын колдоду” деп эсептейт.

Бишкек бул айыптарды четке кагууда. Өкмөт өкүлдөрү өлкөнүн банктары эл аралык эрежелерге ылайык иштеп жатканын айтып келет.

Европанын жаңы чектөөсү

Европа Биримдиги жакында Орусияга каршы 20-санкциялык пакетин макулдашты. Анын ичинде Кыргызстанга да тиешелүү жаңы экспорттук чектөөлөр киргизилди.

Эми Европа өлкөлөрүнөн Кыргызстанга металл кесүүчү станокторду, өнөр жай жабдууларын жана үн, сүрөт, видео маалыматтарын өткөрүүчү модемдерди, маршрутизаторлорду жана байланыш технологияларын сатууга тыюу салынат.

Батыш бул товарлар кийин Орусияга кайра экспорттолушу мүмкүн деп кооптонууда. Ал эми Бишкек мындай чаралардын экономикага олуттуу таасири болбой турганын айтууда.

Хронология: 2022–2026

Экономикалык коркунучтар

Экономисттердин пикиринде, Кыргызстан үчүн негизги коркунуч — банктык операциялардын татаалдашы. Эл аралык төлөмдөрдүн жайлашы, SWIFT системасына байланышкан көйгөйлөр жана технологиялык импорттун кыскарышы өлкөнүн соода секторуна басым жасашы мүмкүн.

Айрыкча реэкспортко, логистикага жана импорттук соодага таянып турган ишкерлер үчүн бул чоң чакырык болуп калышы мүмкүн.

Кыргызстандын алдында турган негизги суроо — Орусия менен стратегиялык мамилени сактап калуу менен бирге Батыштын санкциялык басымынан кантип чыгуу.