Кыргызстандын криптоэкономикасы: жаңы санкциялар жана келечек перспективалары

24-майда Евробиримдиктин Орусияга каршы санкцияларына жаңы пакети күчүнө кирет. Европалык медиа жана аналитикалык борборлор белгилегендей, бул пакет санариптик активдер, криптовалюталык операциялар жана санкцияларды айланып өтүү схемаларына каршы көзөмөлдү дагы күчөтөт.

Бул өзгөрүүлөр Кыргызстан үчүн жөнөкөй тышкы жаңылык эмес. Акыркы жылдары Кыргызстан крипто майнинг, санариптик активдерди алмаштыруу жана финтех платформалары үчүн Борбор Азиядагы негизги аймактардын бирине айланып калды.

2022-жылдан кийин Батыш санкциялары күчөгөн шартта айрым орусиялык бизнес өкүлдөрү жана IT-компаниялар Борбор Азияга, анын ичинде Кыргызстанга көңүл бура башташкан. Мунун негизги себептери — салыштырмалуу либералдуу жөнгө салуу, арзан электр энергиясы, банктык системанын ийкемдүүлүгү жана аймактагы санариптик мыйзамдардын жаңы түзүлүп жатышы болду.

Кыргызстан криптовалютага байланыштуу мыйзамдарды Борбор Азияда эң эрте кабыл алган өлкөлөрдүн бири. 2022-жылы “Виртуалдык активдер жөнүндө” мыйзам күчүнө кирген. Анын негизизда криптоалмашуу платформаларын лицензиялоо башталган.

Расмий маалыматтарга ылайык, өлкөдө ондогон криптооператорлор лицензия алган. Мамлекет бул тармакты көмүскөдөн чыгарууга аракет кылууда. Бирок ошол эле учурда эл аралык аналитикалык борборлор Кыргызстан санкциялык капиталдын транзиттик аймагына айланып кетиши мүмкүн деген кооптонууларды дагы айтып келишшет.

Криптовалюта рыногундагы эң чоң суроолордун бири — Кыргызстан чыныгы технологиялык борборго айланабы же жөн гана санкциялардан качуунун техникалык аянтчасына айланып калабы деген маселе.

Расмий Бишкек акыркы жылдары санариптик экономикага басым жасап жатат. Өкмөт блокчейн технологияларын, санариптик төлөмдөрдү жана финтех секторун өнүктүрүү тууралуу бир нече жолу билдирүү жасаган.

Ошол эле учурда өлкөдө көмүскө крипто майнинг маселеси дагы бар. Айрым учурларда мыйзамсыз майнинг фермалары табылып, электр энергиясын ири көлөмдө мыйзамсыз колдонуу фактылары аныкталган. Бул энергетикалык системага кошумча басым жаратат.

Кыргызстандын артыкчылыктары дагы бар. Өлкөдө гидроэнергетикалык потенциал жогору. Кээ бир эл аралык инвесторлор жашыл энергияга негизделген майнинг борборлорун түзүүгө кызыгып келишет.

Бирок энергетикалык тартыштык мезгилинде крипто майнинг коомдук талкууну жаратууда. Кыш мезгилинде электр энергиясынын жетишсиздиги күчөгөн шартта, майнинг тармагына канча энергия бөлүнүшү керек деген суроо дагы актуалдуу.

Евробиримдиктин жаңы санкциялары Кыргызстандагы крипто секторго түз сокку урбашы мүмкүн. Бирок алар өлкөдөгү бардык крипто операцияларга болгон эл аралык көзөмөлдү күчөтөт.

Батыш өлкөлөрү азыр санкцияларды айланып өтүүчү бардык санариптик маршруттарды жакындан карап жатышат. Ошондуктан Кыргызстандагы лицензияланган платформалар дагы кардарларды текшерүү, акчанын булагын аныктоо жана транзакциялардын ачыктыгы боюнча талаптарды күчөтүүгө аргасыз болушу мүмкүн.

Бүгүн дүйнөлүк крипто индустриясы дагы өзгөрүп жатат. 2021-жылдагы көзөмөлсүз бумдан кийин АКШ, Евробиримдик жана Азия мамлекеттери криптовалюталарды жөнгө салууну күчөтө баштады.

Кыргызстан дагы ошол жаңы эрежелер дүйнөсүнө кирип жатат. Бул эми “эркин аймак” эмес, тескерисинче, глобалдык финансылык көзөмөл системасынын бир бөлүгүнө айланып бара жатат.

Кыргызстан үчүн эң чоң суроо — өлкө крипто экономикасын стратегиялык тармакка айланта алабы же жокпу.

Эгер мыйзам үстөмдүгү, финансылык ачыктык, энергетикалык модернизация жана технологиялык билим берүү күчөсө, өлкө Борбор Азиядагы жаңы санариптик борборлордун бири боло алат.

Бирок эл аралык санкцияларды айланып өтүүчү көмүскө схемалар көбөйсө, Кыргызстандын финансы сектору дагы эл аралык басымга туш болушу мүмкүн. Ошондуктан азыркы мезгил — криптоэкономиканын тагдырын аныктоочу этап болуп калды.