Кыргызстан орусиялык карталар үчүн коопсуз төлөм жолдорун издөөдө

Кыргызстанда орусиялык банк карталары менен эсептешүү мүмкүнчүлүгүнүн чектелиши туристтик сектордун потенциалын кыйла басаңдатып, эки өлкө ортосундагы трансчегаралык соода байланыштарында бир топ кыйынчылыктарды жаратууда. Орусиялык «Известия» басылмасына берген акыркы маегинде Кыргызстандын Министрлер кабинетинин төрагасынын биринчи орун басары Данияр Амангелдиев Бишкек учурда эки мамлекеттин каржылык тутумдарын кайрадан коопсуз байланыштыруунун альтернативдүү механизмдерин жигердүү караштырып жатканын расмий тастыктады.

Бул курч маселенин тамыры 2024-жылга барып такалат. Ошол маалда АКШ Орусиянын Улуттук төлөм карталар тутумуна (НСПК) каршы катаал чектөөлөрдү киргизген соң, экинчи деңгээлдеги санкциялардын коркунучу астында Кыргызстан өз аймагында орусиялык «Мир» карталарын тейлөөнү толугу менен токтотууга мажбур болгон. Маанилүү жагдай — «Элкарт» улуттук операторунун программалык камсыздоосун жана техникалык инфраструктурасын Латвиянын компаниясы тейлегендиктен, Орусия менен болгон түз каржылык кызматташтыкты улантуу Кыргызстандын бүтүндөй банктык жана финансылык тутумун эл аралык деңгээлде өчүрүү тобокелдигин жараткан. Вице-премьер Данияр Амангелдиев белгилегендей, мындай обочолонуу олуттуу экономикалык зыян алып келерин Кыргызстан Батыштагы өнөктөштөрүнө дайыма түшүндүрүүгө аракет кылып келет, анткени өлкөдө өтө чоң сандагы мигранттар эмгектенип, соода жүгүртүүнүн деңгээли стратегиялык чекке жетет.

Жергиликтүү жана эл аралык аналитиктердин пикири боюнча, бул маселелер ушул жылдын август айында Ысык-Көлдө өтө турган кезектеги Кыргыз-орус экономикалык форумунда негизги темалардын бири катары каралат. Жол табуунун реалдуу варианттары катары Евразия экономикалык бирлигинин (ЕАЭБ) укуктук алкагында «Мир» жана «Элкарт» улуттук төлөм системаларын түздөн-түз байланыштырган, батыш технологиясына көз каранды эмес эки тараптуу коопсуз аянтча түзүү, локалдык QR-коддор системасын киргизүү, ошондой эле борбордук банктардын санариптик валюталарын (санарип сом жана санарип рубль) колдонуу сунушталууда.

Эгер Бишкек сунуштап жаткан жаңы системалар санкцияланган субъекттерди тейлей баштаса, АКШ дароо кыргызстандык айрым коммерциялык банктарга каршы түз санкцияларды колдонушу ыктымал. Ал эми Лондон менен Брюссель санкциялардын акыркы пакеттеринин негизинде европалык корреспонденттик эсептердин жабылышын жана инвестициялардын токтотулушун шарттаган чечимдерди кабыл алышы толук мүмкүн. Демек, Кыргызстан үчүн башкы стратегиялык миссия — Орусия менен болгон миллиарддаган сомдук соода жана мигранттардын таламдарын коргоо, бирок ошол эле убакта дүйнөлүк финансы тармагынан (анын ичинде SWIFT тутумунан) четтеп калбоонун ортосундагы тең салмактуулукту сактап калуу болуп саналат.