Орусиялыктар Кыргызстандан унаа импорттоону үч эсеге көбөйтүштү

2026-жылдын биринчи жарым жылдыгынын жыйынтыгы боюнча Орусия Федерациясына жалпысынан 391,5 миң жаңы жана колдонулган автоунаа алынып келинди. Эл аралык соода агымында жаңы машиналар негизинен Кытай Эл Республикасынан ташылса, эскилери (б/у) Жапониядан жеткирилүүдө. «Автостат» аналитикалык агенттигинин директору Сергей Целиков билдиргендей, Орусия рыногунда жаңы автоунааларды (үч жылга чейинки) жеткирүү көлөмү 186,3 миң даанага жетип, өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу 25% пайыздык өсүштү көрсөткөн. Бул соода динамикасында Кыргызстан транзиттик хаб катары өзүнүн ордун кескин бекемдеп, Орусияга жаңы унааларды экспорттоо көрсөткүчүн дээрлик үч эсеге же 192%га чейин жогорулатты.

Орусияга жаңы автоунааларды импорттоодо өлкөлөр ортосундагы үлүш төмөндөгүдөй бөлүнгөн: Кытай 130,5 миң даана менен жалпы көлөмдүн 70%ын ээлеп, 14%дык өсүш берди. Ал эми Кыргызстан 35,2 миң даана унаа жеткирип, Орусия рыногунун 18,9%ын камсыздай алды жана импорттун көлөмүн дээрлик үч эсеге өстүрдү. Ошол эле учурда Түштүк Кореядан түз импорттоо 3,6 миң даананы гана түзүп, 45%га төмөндөгөнү байкалат. Бул өзгөрүүлөр Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитетинин, Мамлекеттик салык жана Бажы кызматтарынын расмий маалыматтары менен да тастыкталат. Түзүлгөн расмий отчётторго ылайык, 2025-жылдын жыйынтыгында өлкөгө сырттан жалпысынан 1 миллиард 78,6 миллион доллар суммасында 139 065 жеңил автоунаа импорттолгон. Анда негизги жеткирүүчүлөр Түштүк Корея (58 920 даана), Кытай (49 497 даана), АКШ (9 792 даана), Жапония (4 869 даана) жана Орусия (4 036 даана) болгон.

«Автостаттын» маалыматы боюнча, 2026-жылдын башынан бери Кыргызстан аркылуу Орусияга өткөн унаалардын 80%дан ашыгын кубаттуулугу 160 аттын күчүнөн жогору болгон кымбат баалуу унаалар (мисалы, Toyota RAV4, Highlander, Audi Q5 ж.б.) түзөт. Бул көрүнүш Кыргызстанда унааларды бажыдан өткөрүү Орусияга караганда 15-25%га чейин арзан түшкөндүгү менен түшүндүрүлөт. Натыйжада, машиналар өлкөгө кирип, кайра дароо Орусия Федерациясына реэкспорттолуп жатат. Мындай чоң унаа агымы өлкө бюджетине да ири каражат алып келүүдө. Мамлекеттик салык кызматынын жана унааларды каттоо органдарынын билдирүүсү боюнча, 2026-жылдын январь-май айларында гана автоунааларды каттоодон жана кайра каттоодон мамлекеттик бюджетке 2,3 миллиард сомдон ашык жыйымдар келип түшкөн.

Процессти көзөмөлдөө максатында Чек ара кызматы жана Мамлекеттик бажы кызматы транзиттик унаалардын коопсуздугун жана ЕАЭБдин ички шарттарын сактоо үчүн атайын электрондук навигациялык пломбаларды колдонууну киргизишти. Машиналар ЕАЭБ чек араларынан (айрыкча Казакстан жана Орусия багытында) өтүүдө ушул электрондук навигациялык көзөмөл аркылуу текшерилип жатат. Бул система аткезчиликти олуттуу түрдө азайтууга жана жүктөрдүн көздөгөн жерине эч тоскоолдуксуз жетүүсүнө ишенимдүү шарт түзүүдө.