Бишкек — коопсуздуктун борбору: Садыр Жапаров ШКУнун Коопсуздук кеңештеринин катчылары менен жолугушту

2026-жылдын 14-майында Бишкек шаарында өткөн Шанхай кызматташтык уюмуна мүчө мамлекеттердин Коопсуздук кеңештеринин катчыларынын 21-жыйыны Евразия мейкиндигиндеги эң маанилүү дипломатиялык жана стратегиялык окуялардын бири болуп калды.

Бул жолугушуу жөн гана формалдуу саммит эмес эле. Ал дүйнө жаңы геосаясий доорго өтүп жаткан учурда, ири державалар жана аймактык күчтөр коопсуздукнун жаңы формуласын издеп жатканын көрсөттү.

Дүйнө өзгөрүп жатат

Президент Садыр Жапаров жыйындын ачылышында дүйнөдөгү кырдаал барган сайын туруксуз болуп жатканын белгиледи. Анын айтымында, геосаясий чыңалуу, аймактык куралдуу кагылышуулар, киберчабуулдар жана трансчек аралык коркунучтар ШКУ мейкиндигине түз таасир этүүдө.

Акыркы жылдары дүйнөдө бир нече чоң кризистик борборлор пайда болду: Украинадагы согуш, Жакынкы Чыгыштагы чыңалуу, Азия-Тынч океан аймагындагы атаандаштык жана энергетикалык ресурстар үчүн күрөш.

Мындай шартта Евразия мамлекеттери өз ара коопсуздук механизмдерин күчөтүүгө аракет кылууда.

“Үч жаман күч” концепциясы

ШКУ түзүлгөн күндөн тарта терроризм, сепаратизм жана баңгизатка каршы күрөштү негизги максаттарынын бири катары белгилеп келет:

Президент Жапаров өз сөзүндө өзгөчө киберкоопсуздук темасына токтолду. Себеби заманбап согуштар танктар менен гана эмес, серверлер, маалыматтар жана алгоритмдер аркылуу дагы жүрүп жатат.

“Шанхай руху” деген эмне?

Жолугушуунун эң маанилүү идеялык бөлүгү — “Шанхай руху” концепциясы болду. Бул — ШКУнун философиялык жана дипломатиялык пайдубалы.

Бул принциптер төмөнкү баалуулуктарга негизделет:

— өз ара ишеним;
— тең укуктуулук;
— маданий ар түрдүүлүктү урматтоо;
— коопсуздуктун бөлүнбөстүгү;
— ички иштерге кийлигишпөө.

ШКУ Батыштагы аскердик блок моделинен айырмаланып, өзүн “диалог платформасы” катары көрсөтүүгө аракет кылат.

Эмне үчүн бул жыйын маанилүү?

Бүгүнкү дүйнөдө глобалдык коопсуздук системасы өзгөрүп жатат. Көптөгөн мамлекеттер бир уюлдуу дүйнө моделинен алыстап, аймактык альянстарга көбүрөөк таяна баштады.

ШКУ акырындык менен коопсуздук гана эмес, экономика, логистика, энергетика жана санариптик технологиялар боюнча дагы ири платформага айланып баратат.

Кыргызстан үчүн бул — стратегиялык мүмкүнчүлүк. Анткени өлкө Кытай, Россия, Борбор Азия жана Жакынкы Чыгыштын ортосундагы географиялык кесилиште жайгашкан.

РАТТ жана жаңы коопсуздук механизми

Президент Садыр Жапаров ШКУнун Регионалдык антитеррордук түзүмүнүн — РАТТтын — ишине өзгөчө көңүл бурду.

Бул түзүм маалымат алмашуу, оперативдүү кызматташтык жана коопсуздук коркунучтарын алдын ала аныктоо боюнча негизги борборлордун бири болуп эсептелет.

Акыркы жылдары РАТТ санариптик экстремизмге каршы күрөшүү, терроризмди каржылоо каналдарын аныктоо жана киберкоркунучтарды көзөмөлдөө боюнча жаңы багыттарды иштеп чыгууда.

Кыргызстандын стратегиялык ролу

Кыргызстан ШКУ ичинде чакан мамлекет болгону менен, географиялык жана дипломатиялык жактан маанилүү орунду ээлейт.

Өлкө акыркы жылдары тең салмактуу тышкы саясат жүргүзүүгө аракет кылып, Кытай, Россия, Түркия, Борбор Азия жана Батыш менен прагматикалык байланыштарды сактап келет.

Бишкектеги жыйын дагы бир жолу Кыргызстандын диалог платформасы катары ролун күчөттү.

Бишкекте өткөн 21-жыйын — жөн гана протоколдук жолугушуу эмес. Ал дүйнөдө жаңы коопсуздук архитектурасы түзүлүп жатканын көрсөткөн сигнал болду.

Глобалдык туруксуздук күчөгөн сайын, аймактык уюмдардын ролу дагы өсөт. ШКУ азырынча аскердик блок эмес, бирок ал Евразиядагы эң таасирдүү стратегиялык платформалардын бирине айланып бара жатат.

Бишкектеги жолугушуу дал ушул жаңы доордун символу болуп калды.